2026 жылғы 27 қазанда Сучжоу университетінде (ҚХР) II Сапа саласындағы инновациялар форумы (Quality Innovation (Suzhou) Forum) ашылды. Оның орталық тақырыбы электр энергетикасы, есептеу қуаттары және ұлттық даму арасындағы өзара байланыс болды. Талқылаулар жасанды интеллекттің дамуы жағдайында энергиямен жабдықтаудың сенімділігі, есептеу инфрақұрылымының тиімділігі және технологиялық жүйелердің сапасы экономикалық бәсекеге қабілеттіліктің өзара тәуелді факторларына айналатынын көрсетті. Қазақстан мен Орталық Азия үшін бұл мәселелер энергетиканы жаңғырту, цифрлық трансформация және Қытаймен ынтымақтастық тұрғысынан маңызды.
Форум «Электр энергетикасы, есептеу қуаттары және ұлттық даму» (电力·算力·国力) тақырыбымен өтті. Ұйымдастырушылары су шаруашылығы мен электр энергетикасы саласындағы Қытай сапа менеджменті қауымдастығы және Сучжоу университеті болды. Дайындыққа сапаны халықаралық дамыту стратегиялары және энергетикалық инфрақұрылым сапасы бойынша маманданған университеттік зерттеу құрылымдары қатысты.
Форум энергетикалық кәсіпорындар, ғылыми ұйымдар, университеттер, салалық қауымдастықтар өкілдерін, сондай-ақ Қазақстан, Өзбекстан, Әзербайжан, Кения және басқа елдердің қатысушыларын біріктірді. Бағдарлама пленарлық баяндамалар, зерттеу таныстырылымдары және қауіпсіздікке, сапа менеджментіне, цифрландыруға, жаңа материалдарға және халықаралық ынтымақтастыққа арналған бес параллель сессиядан тұрды.
Форумның маңызды ерекшелігі сапа ұғымының кеңеюі болды. Бұрын ол негізінен жабдық сенімділігімен және техникалық талаптармен байланыстырылса, бүгінде тұтас технологиялық жүйелердің өзара әрекеттесуін сипаттайды. Бұл әсіресе электр энергетикасы мен есептеу инфрақұрылымының байланысында айқын көрінеді.
Деректерді өңдеу орталықтары мен жасанды интеллект жүйелері электр энергиясының көлемімен қатар, кернеу тұрақтылығына, үздіксіз жабдықтауға, салқындату тиімділігіне және жүктемені басқаруға жоғары талап қояды. Сондықтан цифрлық экономиканың бәсекеге қабілеттілігі энергетикалық инфрақұрылым сапасына барған сайын тәуелді.
Форумды ашқан Қытай сапа менеджменті қауымдастығының төрағасы Ван Гуанхуэй үш элементтің байланысын атап өтті: экономикалық қызмет негізі ретіндегі электр энергиясы, цифрлық дәуірдің өндірістік ресурсы ретіндегі есептеу қуаттары және олардың тиімді ықпалдасуының нәтижесі ретіндегі ұлттық даму.
Бұл модельде энергетикалық және технологиялық ресурстарды экономикалық нәтижеге айналдыратын негізгі фактор сапа болып табылады. Электр станцияларының қуатын, серверлер санын немесе цифрлық инвестицияларды арттыру өздігінен өнімділіктің өсуіне кепілдік бермейді. Шешуші мәселе энергетикалық, есептеу және басқару жүйелерінің үйлесімді жұмыс істеуінде.
Сондықтан жасанды интеллект инфрақұрылымын дамыту энергетикалық және цифрлық саясатты үйлестіруді талап етеді. Жаңа деректер орталықтарын салу электрмен жабдықтау сенімділігін, желілердің даму мүмкіндігін, жаңартылатын энергияны пайдалануды және пайдалану шығындарын бағалаумен қатар жүруі тиіс.
Германияның Ұлттық инженерлік ғылымдар академиясының академигі Лэй Сяньчжан Қытайдың ұлттық стратегиясы аясында электр энергетикалық жүйенің жаңа архитектурасын таныстырды. Оның негізгі қағидасы магистральдық желілерді, тарату инфрақұрылымын және жергілікті микрожелілерді біріктіретін көпдеңгейлі құрылымды дамыту болды.
Бұл модель энергияның екіжақты ағындары бар икемді жүйеге көшуді көздейді. Тұтынушылар электр энергиясын өндіруге де қатыса алады, ал энергия жинақтағыштар, бөлінген генерация және цифрлық басқару жүйелері энергожүйенің маңызды элементтеріне айналады. Өндіріс пен тұтынуды үйлестіру және электр энергетикасының сутек технологияларымен байланысы да қарастырылды.
АҚШ Ұлттық инженерлік академиясының мүшесі, IEEE Power & Energy Society ұйымының бұрынғы президенті Бянь Цзяньхуа есептеу жүктемелері өскен жағдайда электр жүйелерінің сенімділігін реттеудің Солтүстік Америка тәжірибесін ұсынды. Кіші модульдік реакторлар, энергия жинақтағыштары бар микрожелілер, виртуалды электр станциялары және сұранысты басқару тетіктері талқыланды.
Мұнда тұтынушы рөлінің өзгеруі маңызды. Ірі тұтынушылар жүктемені реттеуге қатысып, есептеу міндеттерін сұраныс төмен кезеңдерге ауыстыра алады, ал жинақтағыштар қысқа мерзімді ауытқуларды теңестіреді. Бұл орталықтандырылған басқарудан өндірушілер, желілік операторлар мен тұтынушылар арасындағы икемді үйлестіруге көшуге мүмкіндік береді.
Форумда «Электр-есептеу қуаттары дәуіріндегі сапа: жүйелік қайта пайымдау» (电算力的质量时代：系统重塑的思维力量) зерттеуі таныстырылды.
Онда энергетикалық және есептеу инфрақұрылымы тиімділігі есептеу ресурстарының көлемімен ғана емес, олардың энергиямен қамтамасыз етілу сапасымен анықталатын біртұтас жүйе ретінде қарастырылады. Бұл интеграция «электр-есептеу қуаттары» (电算力) ұғымымен сипатталады.
Ұсынылған модель алты өлшемді қамтиды: есептеу өнімділігі, деректерді беру, ақпаратты сақтау, энергия тиімділігі, көміртек тиімділігі және электрмен жабдықтау сапасы. Соңғы үш көрсеткіш есептеу нәтижесіне жұмсалатын энергияны, шығарындыларды, төмен көміртекті электр энергиясының үлесін және энергожүйемен өзара әрекеттесудің сенімділігін бағалайды.
Әсіресе электрмен жабдықтау сапасы маңызды, өйткені қысқа мерзімді үзілістердің өзі күрделі есептеулерді тоқтатып, уақыт пен қосымша шығындарға әкелуі мүмкін.
Бұл тұжырымдама энергетикалық және есептеу инфрақұрылымын бөлек жоспарлаудан интеграцияланған модельге көшуге негіз ұсынады. Алайда оны қолдану өлшеу әдістемелерін, салыстырмалы көрсеткіштер мен тәуелсіз бағалау рәсімдерін әзірлеуді қажет етеді. Әзірге ол жалпыға бірдей қабылданған халықаралық стандарт емес, ұсынылып отырған зерттеу моделі.
Күннің екінші жартысында бес параллель сессия өтті.
Бірінші бағыт қауіпсіздік пен сапаға арналды. Инфрақұрылым сенімділігі, технологиялық тәуекелдердің алдын алу және қауіпсіздікті басқару мәселелері талқыланды. Энергетикада техникалық ақаулардың салдары жекелеген кәсіпорын шегінен асып кетуі мүмкін.
Екінші бағыт сапа менеджментіндегі инновацияларды қамтыды. Ұйымдастырушылық үдерістерді жетілдіру, басқару құралдарын енгізу, өндіріс тиімділігі, ұйымдастырушылық мәдениет және ішкі қауіпсіздік қағидаттары қарастырылды.
Үшінші бағыт электр энергетикасын, есептеу қуаттарын және цифрлық инновацияларды біріктірді. Цифрлық мониторинг, интеллектуалды диагностика, үлкен деректер және энергетикалық пен есептеу инфрақұрылымының интеграциясы талқыланды.
Төртінші сессия жаңа материалдар мен сапаға арналды. Энергия жинақтау жүйелері мен жоғары технологиялық жабдықтың дамуы материалдарға, сынақ әдістеріне және сенімділікті растауға қойылатын талаптарды күшейтеді. Бұл стандарттар мен жабдықты пайдалануға жіберу рәсімдерін жаңартуды қажет етеді.
Бесінші бағыт Қытайдың сапа тәжірибелерін халықаралық ілгерілетуге және Орталық Азиямен ынтымақтастыққа арналды. Су шаруашылығы мен электр энергетикасындағы салалық өзара іс-қимыл перспективалары қарастырылды.
Маңызды институционалдық нәтиже су шаруашылығы мен электр энергетикасын бірлесіп жоғары сапалы дамыту жөніндегі Қытай-Орталық Азия жұмыс тобының құрылуы болды. Құжатқа Қытай, Қазақстан, Өзбекстан және Әзербайжанның салалық қауымдастықтары, университеттері, зерттеу ұйымдары мен бейінді мемлекеттік құрылымдарының өкілдері қол қойды.
Форумға Қытайды Зерттеу Орталығының директоры Г. Шаймергенова қатысып, ашылу рәсімінде сапаның, техникалық стандарттардың және инфрақұрылымдық ынтымақтастықтың ұзақ мерзімді тиімділігі туралы пікір білдірді. Орталық жаңа тетіктің Жұмыс регламентіне қол қойған ұйымдардың қатарына енді.
Қазақстан үшін форум тақырыптары үш бағытта маңызды.
Біріншісі электр энергетикалық жүйені жаңғыртуға қатысты. Дәстүрлі генерациямен қатар жаңартылатын энергия көздерінің дамуы энергожүйе икемділігіне, өндірісті болжауға, жүктемені басқаруға және энергия жинақтауға жаңа талаптар қояды.
Мысалы, солтүстік және орталық өңірлерде жел энергетикасын дамыту өндіріс құбылмалылығын, желілік мүмкіндіктерді және теңгерімдеу тетіктерін ескеруді қажет етеді. Цифрлық мониторинг пен автоматтандырылған басқару интеграция тиімділігін арттыра алады, бірақ тиісті техникалық құзыреттер мен нормативтік база қажет.
Екінші бағыт ұлттық жасанды интеллект инфрақұрылымын дамытуға байланысты. Есептеу қуаттары мен деректер орталықтарының өсуі сенімді энергиямен жабдықтауды талап етеді. Сондықтан жаңа нысандарды орналастыру кезінде жер құны, телекоммуникациялық желілер және инвестициялық жағдайлармен бірге электрмен жабдықтау сенімділігі, резервтік қуаттар, салқындату және ұзақ мерзімді энергия шығындары ескерілуі тиіс.
Сучжоуда ұсынылған электр-есептеу қуаттары тұжырымдамасы осы саясаттарды үйлестіру үшін пайдалы талдамалық негіз бола алады.
Үшінші бағыт Қазақстан мен Қытайдың техникалық стандарттар саласындағы ынтымақтастығына қатысты. Қытай энергетикалық жабдығының қолданылуы кеңейген сайын оның ұлттық техникалық талаптарға, сертификаттауға және пайдалану жағдайларына сәйкестігі маңызды бола түседі.
Мақсат қазақстандық стандарттарды қытайлық стандарттармен алмастыру емес, техникалық диалогты, бірлескен сынақтарды, ақпарат алмасуды және халықаралық стандарттарды қолдануды дамыту. Бұл технологиялық тәуекелдерді азайтуға, жабдыққа қызмет көрсетуді жақсартуға және мамандардың құзыреттерін арттыруға мүмкіндік береді.
Орталық Азияның энергетикалық жүйелері тарихи тұрғыдан өзара байланысты болғанымен, ұлттық басымдықтары мен генерация құрылымы ерекшеленеді. Қазақстан мен Өзбекстанда ірі электр энергетикалық жүйелер, Қырғызстан мен Тәжікстанда гидроэнергетикалық әлеует, Түрікменстанда газ генерациясы мен электр энергиясы экспортының мүмкіндіктері бар.
Бұл өңірлік электр энергиясы саудасын кеңейтуге негіз жасайды. Алайда физикалық байланыс толыққанды интеграцияға жеткіліксіз. Үйлестірілген техникалық талаптар, сенімді есепке алу, диспетчерлік басқару, трансшекаралық ағындарды реттеу және төтенше жағдайларға ден қою рәсімдері қажет.
Мысал ретінде 2024 жылғы қарашада Қазақстан, Әзербайжан және Өзбекстан қол қойған жасыл энергияны дамыту және тасымалдау саласындағы стратегиялық әріптестік келісімін келтіруге болады. Ол Орталық Азияны Әзербайжанмен және әлеуетті түрде Каспий арқылы еуропалық нарықтармен байланыстыратын энергетикалық дәлізді көздейді.
Жобаны іске асыру инфрақұрылым үйлесімділігін, электр энергиясын беру талаптарын келісуді және трансшекаралық ынтымақтастықтың сенімді тетіктерін қажет етеді. Демек, стандарттар саласындағы ынтымақтастық инфрақұрылымдық инвестициялардың маңызды толықтырушысы болып табылады.
Сучжоуда құрылған Жұмыс тобы техникалық талаптарды салыстырмалы талдау, бірлескен зерттеулер, мамандар даярлау және сапа менеджменті тәжірибесімен алмасу үшін кәсіби алаң бола алады.
Қытай кәсіпорындарының, зерттеу ұйымдары мен салалық қауымдастықтарының халықаралық технологиялық ынтымақтастыққа қатысуы кеңеюде. Алайда жабдық пен технологиялардың сыртқы нарықтарға шығуы бәсекеге қабілеттілікпен қатар, қабылдаушы елдердің ұлттық талаптарына сәйкестікті қажет етеді.
Сондықтан сапа саласындағы ынтымақтастық техникалық реттеуді, сертификаттауды, мамандар даярлауды, білім алмасуды және пайдалану тәжірибелерін үйлестіруді қамтиды.
Орталық Азия үшін ұлттық техникалық талаптарды дербес айқындау және технологиялық шешімдерді таңдау мүмкіндігін сақтау маңызды. Ынтымақтастық моделі құзыреттерді өзара тануға, сәйкестікті бағалау рәсімдерінің ашықтығына және халықаралық стандарттармен үйлесімділікке негізделуі тиіс.
Тиімділікті қол қойылған құжаттар немесе іс-шаралар санымен емес, нақты нәтижелермен бағалау қажет: техникалық кедергілердің азаюы, жабдық сенімділігінің артуы, зертханалық базаның дамуы, мамандар даярлау және пайдалану тәуекелдерінің төмендеуі.
Сучжоудағы II Сапа саласындағы инновациялар форумы бірнеше маңызды үрдісті айқындады.
Біріншіден, электр энергетикасы мен есептеу инфрақұрылымы өзара тәуелді жүйелерге айналуда. Жасанды интеллект энергиямен жабдықтау сенімділігіне талаптарды күшейтсе, цифрлық технологиялар энергетикалық басқарудың жаңа құралдарын ұсынады.
Екіншіден, сапа технологиялық бәсекеге қабілеттіліктің дербес факторына айналуда. Қуаттарды арттыру оларды пайдаланудың тиімділігімен, сенімділігімен және тұрақтылығымен қатар жүруі тиіс.
Үшіншіден, жаңа энергетикалық технологиялар техникалық реттеуді жаңартуды талап етеді. Бөлінген генерация, жинақтағыштар, интеллектуалды желілер және жаңа материалдар стандарттар мен сәйкестікті бағалау жүйелерінің маңызын арттырады.
Төртіншіден, халықаралық ынтымақтастық жабдық саудасы мен инфрақұрылым салудан стандарттар, кәсіби құзыреттер және технологиялық басқару саласына кеңеюде. Қытай-Орталық Азия жұмыс тобының құрылуы осы үрдісті көрсетеді.
Қазақстан мен Орталық Азия үшін негізгі практикалық қорытынды энергетикалық, цифрлық және өнеркәсіптік саясатты үйлестіру қажеттігі болып табылады. Генерация қуаттарын, жасанды интеллект инфрақұрылымын және трансшекаралық энергетикалық байланыстарды дамыту стандарттарды жетілдірумен, кадрлар даярлаумен және институционалдық тетіктерді нығайтумен қатар жүруі тиіс.
Ұзақ мерзімді бәсекеге қабілеттілік ресурстар көлемімен ғана емес, оларды сенімді, технологиялық үйлесімді және экономикалық нәтижелі жүйелерге біріктіру қабілетімен анықталады. Сучжоу форумындағы талқылаулардың негізгі талдамалық мәні де осында.
Қытайды Зерттеу Орталығы
