2026 жылғы 7 қыркүйекте Астанада China Conference: Central Asia 2026 халықаралық конференциясы өтті, ол Қытайдың Орталық Азия елдерімен экономикалық, инвестициялық, технологиялық және гуманитарлық ынтымақтастығының келешегіне арналған ауқымды диалог алаңы болды.
Конференцияны South China Morning Post (SCMP) – Гонконгтың жетекші ағылшынтілді басылымдарының бірі – «Астана» халықаралық қаржы орталығымен (АХҚО) бірлесіп ұйымдастырды. Флагмандық China Conference-тің дәл Орталық Азияда өткізілуі Гонконг медиасының Қазақстанда ұйымдастырған осындай ауқымдағы алғашқы іс-шарасы болды.
Конференцияның басты тақырыбы «Капитал, ресурстар және Цифрлық Жібек жолы» болды. Бір алаңға мемлекеттік органдардың, қаржы институттарының, халықаралық бизнестің, инвестициялық және технологиялық қауымдастықтың, университеттер мен сараптамалық ұйымдардың өкілдері Қазақстаннан, Қытайдан, Гонконгтан, Орталық Азияның басқа елдерінен, АСЕАН мемлекеттерінен, Парсы шығанағы елдерінен және Еуропадан жиналды. Ұйымдастырушылардың дерегінше, конференция жұмысына Гонконгтан, Гуандун-Гонконг-Макао Үлкен шығанағы өңірінен, Қытай материгінің түрлі провинцияларынан және басқа елдерден 100-ден астам компанияның өкілдері қатысты.
Конференцияның Астанада өткізілуі Орталық Азияның Еуразиялық экономикалық байланыстар жүйесіндегі артып келе жатқан маңызын көрсетеді. Қытай мен Орталық Азияның бес мемлекеті арасындағы сауда көлемі қазірдің өзінде 100 млрд АҚШ долларынан асты, ал өзара іс-қимыл біртіндеп дәстүрлі сауда-шикізат бағыттарының шеңберінен шығып, қаржы нарықтарын, цифрлық технологияларды, көлік инфрақұрылымын, аса маңызды минералдарды, жасыл энергетиканы, білім беруді, денсаулық сақтауды және адам капиталын дамытуды қамтып отыр.
China Conference: Central Asia 2026 бағдарламасы бірнеше өзара байланысты бағыттар төңірегінде құрылды: Еуразияның макроэкономикалық және дипломатиялық архитектурасының трансформациясы; тау-кен өнеркәсібі мен аса маңызды минералдарға инвестициялар; қаржылық қызметтерді және капитал тартудың жаңа құралдарын дамыту; инфрақұрылым мен көлік байланыстылығы; Цифрлық Жібек жолы, сондай-ақ жаңа экономика үшін кадрлар даярлау. Транскаспий халықаралық көлік бағытының Орта дәліздің рөліне және Қытайды, Орталық Азияны және Еуропаны байланыстыратын теміржол, порт және логистикалық инфрақұрылымды қаржыландыруға ерекше назар аударылды.
Конференцияның негізгі қатысушыларының қатарында «Астана» халықаралық қаржы орталығының басқарушысы Ренат Бектұров, Қытай Халық Республикасының Қазақстандағы Елшілігінің уақытша сенімді өкілі Чэн Кэфань, South China Morning Post баспагері Тэмми Тэм, сондай-ақ мемлекеттік құрылымдардың, қаржы секторының, ірі компаниялардың, ғылыми және білім беру ұйымдарының өкілдері болды. Қатысушыларға бейнеүндеулермен Гонконгтың арнайы әкімшілік ауданы әкімшілігінің басшысы Джон Ли және Гонконгтың бұрынғы әкімшілік басшысы, Бүкілқытайлық саяси консультативтік кеңес комитеті төрағасының орынбасары Си-Уай Люн (CY Leung) сөз сөйледі.
Конференция қатысушыларына арнаған сөзінде Джон Ли Орталық Азияның халықаралық бизнес үшін өсіп келе жатқан маңызын және оның экономикалық өсудің жаңа орталықтарының бірі ретіндегі әлеуетін атап өтті. Ол Гонконгтың материктік Қытай мен әлемдік нарықтар арасындағы байланыстырушы буын ретіндегі рөліне ерекше тоқталды – капитал тарту, кәсіби қызметтер, инвестициялар және трансшекаралық сауданы дамыту мәселелерінде. Сондай-ақ ол 2026 жылғы маусымда Қазақстанға жасаған сапарының нақты нәтижелерін, соның ішінде инвестициялық және қаржылық салалардағы уағдаластықтарды және көлік байланыстарын одан әрі дамытуды атап өтті.
Талқылаудың маңызды бағыттарының бірі Қазақстан, Гонконг және материктік Қытай арасындағы жаңа қаржылық көпірді қалыптастыру болды. Қатысушылар Astana International Exchange (AIX) пен Hong Kong Stock Exchange (HKEX) арасындағы өзара іс-қимылды дамыту мүмкіндіктерін, қосарлы листинг тетіктерін пайдалануды және қазақстандық және орталықазиялық жобаларды қаржыландыру үшін халықаралық және қытай капиталын тартуды қарастырды.
Бағдарламаның едәуір бөлігі тау-кен секторы мен аса маңызды минералдарға арналды. Сарапшылар жасанды интеллект, автоматтандыру, жаңа инженерлік шешімдер және жасыл инвестициялар Орталық Азияның тау-кен өнеркәсібін жаңғыртуға қалай ықпал ете алатынын және сонымен қатар оның инвестициялық тартымдылығын қалай арттыра алатынын талқылады. Шикізат экспортынан неғұрлым күрделі өндірістік тізбектер құруға және өңір ішіндегі қосылған құнды арттыруға көшу мәселесі де жеке қарастырылды.
Тағы бір ірі бағыт Digital Silk Road. болды. Негізгі назар цифрлық инфрақұрылымды, бұлтты технологияларды, жасанды интеллектті, киберқауіпсіздікті және қаржылық технологияларды дамытуға аударылды. Бұл мәселелер енді тек дербес ынтымақтастық бағыты ретінде ғана емес, сонымен бірге Орталық Азиядағы өнеркәсіпті, логистиканы, қаржыны және мемлекеттік басқаруды жаңғыртудың технологиялық негізі ретінде қарастырылды.
Адам капиталы – Орталық Азия дамуының жаңа кезеңінің негізі
Бағдарламада адам капиталына және жас Орталық Азия өзінің экономикалық және технологиялық амбицияларына сай кадрлық әлеует қалыптастыра ала ма деген мәселеге арналған пікірталас ерекше орын алды.
Осы сессияға Қытайды зерттеу орталығының директоры Гүлнар Шаймергенова қатысты. Онымен бірге пікірталасқа Nazarbayev University президенті профессор Waqar Ahmad, KIMEP University президенті доктор Chan Young Bang, БҰҰДБ-ның Қазақстандағы тұрақты өкілі Katarzyna Wawiernia қатысты. Модератор ретінде South China Morning Post өкілі Jeffie Lam сөз алды.
Қатысушылар өңірдің ең маңызды ұзақмерзімді мәселелерінің бірін қарастырды: жылдам экономикалық және технологиялық өзгерістер тек инвестициялар мен инфрақұрылымды ғана емес, сонымен бірге жаңа өндірістік, цифрлық және халықаралық ортада жұмыс істей алатын мамандарды да талап етеді.
Орталық Азия маңызды демографиялық артықшылыққа ие: өңір халқының орташа жасы 27 жастан төмен. Алайда жас демографиялық құрылымның өзі табысты дамуға кепілдік бермейді. Негізгі міндет – жастарға экономиканың нақты қажеттіліктеріне сай құзыреттер алуға және сонымен қатар өңір ішінде кәсіби тұрғыда өзін жүзеге асыру мүмкіндіктерін табуға мүмкіндік беретін білім беру, кәсіби даярлау және еңбек нарығының осындай жүйесін құру.
Пікірталас барысында Орталық Азия дамуының жаңа кезеңінде адам капиталы ұғымын дәстүрлі жоғары білімнен әлдеқайда кеңірек қарастыру қажет екені атап өтілді. Әңгіме академиялық білімді практикалық құзыреттермен, цифрлық дағдылармен, заманауи технологияларды, халықаралық бизнесті және әртүрлі нарықтарда жұмыс істеу ерекшеліктерін түсінумен ұштастыру туралы болып отыр.
Қазақстан мен Қытай ынтымақтастығы үшін бұл мәселе ерекше мәнге ие. Сауда, инвестициялар, өнеркәсіптік кооперация, көлік жобалары және цифрлық өзара іс-қимыл кеңейген сайын, бір мезетте Қазақстан мен Қытайдың экономикалық ортасын түсінетін, тілдерді меңгерген, әртүрлі іскерлік және институционалдық мәдениеттермен жұмыс істей алатын әрі салалық білімге ие мамандарға сұраныс арта түседі.
Осыған байланысты Қытайды зерттеу орталығының директоры Г. Шаймергенова адам капиталын қытай-орталықазиялық ынтымақтастықтың дербес стратегиялық бағыты ретінде қарастыру қажеттігіне назар аударды. Инфрақұрылымдық және инвестициялық жобалар өңір үшін ұзақмерзімді әсерді тек олармен қатар жергілікті кәсіби құзыреттер қалыптасқанда, білікті жұмыс орындары құрылғанда және жастарға жаңа жобаларды іске асыруға тікелей қатысу мүмкіндіктері пайда болғанда ғана қамтамасыз ете алады.
Бірлескен білім беру бағдарламалары, академиялық алмасулар, кәсіби тағылымдамалар, зерттеу жобалары, университеттердің компаниялармен өзара іс-қимылы, сондай-ақ жоғары оқу орындарының, талдау орталықтарының және бизнестің неғұрлым тығыз ынтымақтастығы ерекше перспективалы бағыттарға айналуда. Мұндай тәсіл кадрларды «нарық үшін» даярлаудан кейін олар жұмыс істейтін салалармен тікелей өзара іс-қимылда мамандар даярлауға көшуге мүмкіндік береді.
Таланттарды ұстап қалу мәселесі де жеке талқыланды. Nazarbayev University президенті Waqar Ahmad толыққанды білім беру орталығын қалыптастыру үшін мықты университеттер құру жеткіліксіз екенін атап өтті: заманауи еңбек нарығын, зерттеу ортасын, инновациялық секторды және түлектер үшін нақты кәсіби перспективаларды қамтитын кеңірек экожүйе қажет.
Қатысушылар сондай-ақ Қазақстан университеттерінің Қытай материгі мен Гонконгтың білім беру мекемелерімен неғұрлым белсенді өзара іс-қимылының перспективаларын атап өтті. Конференция қарсаңында South China Morning Post пен Nazarbayev University академиялық диалог пен білім алмасуды дамыту, студенттер мен оқытушылар үшін халықаралық мүмкіндіктерді кеңейту және Орталық Азия туралы зерттеулерді кеңірек жаһандық аудиторияға ілгерілету көзделген өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды.
Көлік байланыстылығынан кешенді дамуға
China Conference: Central Asia 2026 конференциясының ортақ қорытындыларының бірі Қытай мен Орталық Азия арасындағы өзара іс-қимыл сипатының біртіндеп өзгеріп келе жатқаны болды. Алдыңғы кезеңдерде назар негізінен саудаға, энергетикаға және физикалық инфрақұрылым салуға шоғырланса, бүгінгі күн тәртібіне капитал нарықтары, цифрлық экономика, технологиялық жаңғырту, білім беру, зерттеулер және адам капиталы барған сайын көбірек еніп отыр.
Қазақстан үшін бұл Қытай мен Еуропа арасындағы негізгі транзиттік торап ретінде ғана емес, сонымен бірге инвестициялар, қаржы, технологиялар, білім беру және сараптамалық өзара іс-қимыл үшін өңірлік алаң ретінде де өз рөлін нығайту мүмкіндігін ашады.
Осы контексте қарапайым физикалық байланыстылықтан көлік бағыттары өндірістік тізбектермен, цифрлық инфрақұрылыммен, қаржылық тетіктермен, зерттеу және білім беру байланыстарымен және жергілікті құзыреттерді дамытумен толықтырылатын неғұрлым күрделі ынтымақтастық жүйесін қалыптастыруға көшу ерекше маңызға ие болады.
China Conference: Central Asia 2026 Орталық Азияға деген жоғары халықаралық қызығушылықты көрсетті және сонымен қатар қытай-орталықазиялық ынтымақтастықтың одан әрі дамуы сауда мен инвестиция көлеміне ғана емес, сонымен бірге өңір елдерінің жаңа экономикалық мүмкіндіктерді тұрақты ішкі даму, технологиялық құзыреттер және сапалы жұмыс орындарына айналдыру қабілетіне де барған сайын көбірек тәуелді болатынын көрсетті.
Қытайды зерттеу орталығы үшін конференцияға қатысу Қазақстан мен Қытай арасындағы кәсіби диалогты дамыту, сараптамалық және академиялық байланыстарды нығайту және бүгінгі күні қытай-орталықазиялық өзара іс-қимыл жүйесінде болып жатқан өзгерістерді тереңірек зерделеу жөніндегі жұмыстың жалғасы болды.
Қытайды Зерттеу Орталығы
