2025 жылғы 11 тамызда Ақордада Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалығымен еліміздің цифрлық саясатын дамытудың жаңа векторы айқындалған стратегиялық кеңес өтті. Талқылаудың негізгі тақырыбы экономиканы жаңғыртудың және Қазақстанның технологиялық егемендігін нығайтудың негізгі драйвері рөліне ие жасанды интеллект болды.
Жиынға Премьер-Министр Олжас Бектенов, Президент Әкімшілігінің басшысы Айбек Дәдебай, министрлер мен орталық органдардың басшылары қатысты. Саяси және басқару ресурстарының мұндай шоғырлануы міндеттердің ауқымдылығын және мемлекеттің жүйелі өзгерістерге дайындығын көрсетті.
Президент цифрландырудағы белгілі табыстарға қарамастан, жасанды интеллектті енгізу қарқыны ел алдында тұрған міндеттер ауқымына әлі сәйкес келмейтінін атап өтті. Ол басқа елдердің, соның ішінде АҚШ пен Қытайдың озық тәжірибесін ескеріп, оларды ұлттық жағдайларға бейімдеп, цифрлық дамудың бірегей қазақстандық үлгісін қалыптастыруға шақырды.
Мемлекет басшысының алға қойған мақсаты – Қазақстанды Еуразияның цифрлық хабына айналдыру. Бұған қол жеткізу үшін үкімет пен Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі халықаралық сарапшыларды тарта отырып, AI және цифрлық трансформацияның кешенді стратегиясын жылдам дайындауы керек. Бұл құжат технологиялардың экономикалық өсуді жеделдетіп, елдің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға мүмкіндік беретін барлық саланың жол картасына айналуы тиіс.
Экономиканың нақты секторына АИ енгізуге ерекше назар аударылды. Жыл соңына дейін «Самұрық-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қорымен бірлесе отырып, өнеркәсіпте экономикалық тиімділік көрсеткіштерімен бекітілген нақты жобаларды ұсыну қажет. Сонымен қатар, бұл технологияларды енгізуге ғана емес, сонымен қатар оларды басқа салаларға кеңейту үлгісін қалыптастыруға да қатысты.
Президент сондай-ақ мемлекеттік қызмет көрсету саласындағы басымдықтарды атап өтті: қарапайым цифрлық жазудан АИ-ді пайдалана отырып, процестерді толық автоматтандыруға көшу. Бұл азаматтардың өтініштерін қарау сапасы мен жылдамдығын арттыруға, мемлекеттік аппаратқа түсетін жүктемені азайтуға және мемлекеттің халықпен өзара іс-қимылын жақсартуға мүмкіндік береді.
Денсаулық сақтауда жасанды интеллект дәл диагностика, жеке емдеу және пациенттердің жағдайын тиімді бақылау құралына айналуы керек. Бұл ретте медициналық ақпараттық жүйелердің бөлшектенуін жою және отандық технологиялық шешімдерді әзірлеуге кедергі келтіретін кедергілерді жою қажет. Осы саланың қауіпсіздігі, инновация және инвестициялық тартымдылығы арасындағы тепе-теңдікті қамтамасыз етуге тиіс жасанды интеллект туралы заң қабылдау кезек күттірмейтін міндет. Заң қазан айына дейін аяқталады деп жоспарлануда, бұл жылдам қарқынмен жүруге деген табандылықты көрсетеді.
Жаңа цифрлық архитектураның маңызды элементі QazTech ұлттық платформасы болды. Ол қазірдің өзінде өнеркәсіптік режимде жұмыс істейді және АТ шешімдерін енгізу уақытын айтарлықтай қысқартуға мүмкіндік береді. 2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап QazTech-тен тыс мемлекеттік ақпараттық жүйелерді дамытуға мораторий енгізілді, ал 2026 жылдың бірінші тоқсанының соңына қарай оның киберқорғауы толығымен қамтамасыз етілуі тиіс. Платформаны толықтыратын суперкомпьютердің есептеу қуатына қолжетімділік бірінші кезекте келешегі зор стартаптар мен республикалық маңызы бар жобаларға беріледі.
Президент білікті кадрларсыз технологияны дамыту мүмкін еместігін баса айтты. Осыған байланысты студенттер мен оқытушыларды көбірек қамтитын «AI-Sana» бағдарламасын кеңейту, сондай-ақ АИ саласындағы мамандарды даярлау жүйесін жаңғырту тапсырылды. Талқылау соңында AI-ның жаһандық стартап нарығы рекордтық қарқынмен өсіп келе жатқаны және бұл салаға салынған инвестиция жүздеген миллиард доллардан асатыны айтылды. Қазақстан инвестициялар мен таланттардың ағыны үшін қолайлы жағдай жасау, технологиялар экспортын қолдау, «цифрлық елшілер» институтын жаңарту арқылы осы үрдіске ықпалдаспақ ниетте.
Кездесу нәтижелері Қазақстанның жеке цифрлық бастамалардан платформаны дамытудың бірыңғай моделіне көшуін көрсетеді. Бұл жүйедегі жасанды интеллект жеке жоба емес, мемлекеттік басқаруды, өнеркәсіпті, медицинаны және қызмет көрсету саласын қамтитын қиылысатын технологияға айналуда. Нақты мерзімдер, жеке жауапкершілік және саяси ерік еліміздің онжылдықтың соңына қарай Еуразиядағы технологиялық көшбасшылардың бірі мәртебесін алуына жағдай жасайды.
Ұлттық бастамалар блогын қорытындылай келе, Қазақстанда жасанды интеллекттің дамуы осы саладағы, оның ішінде Шанхай ынтымақтастық ұйымы алаңында халықаралық ынтымақтастықты белсендірумен қатар жүріп жатқанын атап өту маңызды. Бұл формат ресурстарды біріктіруге, озық тәжірибе алмасуға және AI қолданудың ортақ стандарттарын әзірлеуге мүмкіндік береді. ШЫҰ аясындағы бірлескен жобалар басқа елдерде сынақтан өткен технологияларды енгізу үшін қосымша мүмкіндіктер жасайды және цифрлық трансформацияның стратегиялық мақсаттарын жүзеге асыруды жеделдетеді. Жасанды интеллект саласындағы ынтымақтастық Шанхай ынтымақтастық ұйымы аясындағы өзара іс-қимылдың ең серпінді дамып келе жатқан бағыттарының бірі болып табылады. ШЫҰ елдері цифрлық теңсіздікті жою және технологиялық егемендікті қамтамасыз ету үшін AI технологияларын дамытуға кешенді тәсіл қажет екенін мойындайды. 2025 жылдың мамыр айында Тяньцзинь қаласында Қытай мен ШЫҰ-ның жасанды интеллект саласындағы ынтымақтастық жөніндегі негізгі форумы өтті, онда Қытай мен ШЫҰ-ға мүше мемлекеттер арасындағы «Жасанды интеллект саласындағы ынтымақтастық орталығын салу бағдарламасы» таныстырылды. 2025 жылдың маусым айында Қарамай қаласында өткен ШЫҰ елдерінің ақпараттық-коммуникациялық технологияларды дамытуға жауапты ведомство басшыларының төртінші отырысында «ШЫҰ-ға мүше мемлекеттердің цифрлық трансформациясы бойынша іс-шаралар жоспары» қабылданды. Бұл құжат озық технологиялар, оның ішінде экологиялық тұрақты шешімдерді енгізу саласындағы ынтымақтастықты жандандыруды, стандарттарды өзара тану механизмін құруды және жасанды интеллектті қолданудың бірыңғай этикалық қағидаттарын қалыптастыруды көздейді. Қытай деректер мен модельдерді ортақ пайдалану сияқты мемлекеттік қызметтерді ұсынатын, сондай-ақ қауіпсіз және тәртіпті трансшекаралық деректер ағынын қамтамасыз ететін AI қолданбалы орталығын құруды ұсынды. Адам ресурстарын дамыту саласында ШЫҰ елдері білім беру саласындағы бастамаларды күшейтті. Форумда мамандардың біліктілігін арттыруға және мүше мемлекеттер арасында кадр алмасуға бағытталған жүйелі оқыту бағдарламаларының жүзеге асырылатыны жарияланды. Өңірдің цифрлық трансформация үшін білікті кадрларға деген сұранысын қанағаттандыратын жасанды интеллектті басқару саласындағы сарапшыларды даярлауға ерекше көңіл бөлінеді. Цифрлық теңсіздікті азайтудың практикалық тетіктері ашық технологиялық шешімдерді таратуды қамтиды. Қытайлық компаниялар AI өнімдерін ШЫҰ елдерінде белсенді түрде енгізуде, оның ішінде Қазақстандағы бассейндерді тазартатын роботтар, Ресейдегі смарт ауылшаруашылық жүйелері және басқа мүше мемлекеттерде цифрлық денсаулық сақтау шешімдері. Бұл жобалар технологиялық ынтымақтастықтың нақты нәтижелерін көрсетіп, экономиканың әртүрлі секторларының тиімділігін арттыруға ықпал етеді.
Цифрлық дамуды институционалдық қолдау 2025 жылғы шілдеде өткен ШЫҰ цифрлық экономика форумы арқылы күшейтілді, онда Қытай, Қазақстан, Пәкістан, Египет және басқа елдер арасында цифрлық экономика саласындағы 12 ынтымақтастық жобасына қол қойылды. Бұл келісімдер трансшекаралық электрондық коммерцияны, смарт қалаларды және цифрлық трансформацияның басқа салаларын қамтиды, стратегиялық бастамаларды жүзеге асыру үшін практикалық негіз жасайды.
ШЫҰ AI ынтымақтастығын дамытудағы Қытайдың рөлі
Қытай ШЫҰ аясында жасанды интеллект саласындағы негізгі үйлестіруші және технологиялық көшбасшы ретінде қызмет етеді. Тяньцзиньдегі форумда жарияланған мәліметтерге қарағанда, 2025 жылдың сәуір айындағы жағдай бойынша Қытайдың негізгі интеллект саласының көлемі 600 миллиард юаньға жуықтап, патенттік өтінімдер саны 1,5 миллионнан асып, дүние жүзіндегі жалпы санның 40 пайызын құрап отыр. Орталық үйлестіру тетіктерін құру жөніндегі Қытайдың бастамаларына ШЫҰ-ға мүше барлық мемлекеттер үшін біртұтас платформаны қалыптастыру ұсынысы кіреді. Қытай сондай-ақ жасанды интеллекттің қауіпсіз және әділ дамуын қамтамасыз ету үшін «Шанхай рухын» ілгерілетуді және AI саласындағы жан-жақты ынтымақтастықты тереңдете отырып, ШЫҰ-ға мүше елдермен ынтымақтастыққа дайын екенін білдірді. Қытайдың инфрақұрылымдық қолдауы технологиялық платформаларды құруда және есептеу қуатымен қамтамасыз етуде көрінеді. Қытай заманауи AI жүйелерінің жұмыс істеуі үшін қажетті деректер орталықтарын, желілік инфрақұрылымды және бұлттық платформаларды белсенді түрде дамытуда. Қытайлық технологиялық компаниялар ШЫҰ-ның әртүрлі елдерінің нақты қажеттіліктеріне бейімделген ашық шешімдерді ұсынады, бұл аймақтың біркелкі технологиялық дамуына ықпал етеді. Білім беру және ғылыми қолдау бірлескен ғылыми бағдарламалар мен білім алмасу тетіктерін құру арқылы жүзеге асырылады. Қытайдың стратегиялық көзқарасы жасанды интеллект саласындағы аймақтық ынтымақтастықтың тұрақты экожүйесін қалыптастыруды көздейді.
2025 жылы шілдеде өткен ШЫҰ цифрлық экономика форумында жалпы инвестиция көлемі 1,35 миллиард юаньнан асатын 21 жобаға қол қойылды. Қытай сандық қауіпсіздікті басқарудың көпжақты және үйлестірілген жүйесін құруды жақтап, Біріккен Ұлттар Ұйымының жаһандық цифрлық басқару мен нормаларды белгілеудегі жетекші рөлін қолдайды.
Фото: akorda.kz
Қытайды Зерттеу Орталығы
