ҚЫТАЙ-ҚАЗАҚСТАН ҚАРЫМ-ҚАТЫНАСТАРЫ АРМАН ҚАНАТЫНДА БИІККЕ САМҒАУДА

ҚЫТАЙ-ҚАЗАҚСТАН ҚАРЫМ-ҚАТЫНАСТАРЫ АРМАН ҚАНАТЫНДА БИІККЕ САМҒАУДА 07.06.2017

ҚЫТАЙ-ҚАЗАҚСТАН ҚАРЫМ-ҚАТЫНАСТАРЫ АРМАН ҚАНАТЫНДА БИІККЕ САМҒАУДА

Осы маусым күндері, Жаз ыстық болған кезде, бәрі жерде гүлдейді. Осындай тамаша уақытта Мен Президент Н.Ә.Назарбаевтың шақыруымен Қазақстанға үшінші рет келіп отырмын, оның барысында ШЫҰ саммитіне және Астанада ЭКСПО-2017 көрмесінің ашылу рәсіміне қатысамын. Керемет қазақстандық далалар, жайнап тұрған өзендер, жаңарып жатқан құрылыстар, мейірімді және қонақжай халық – осының бәрі мені қатты таң қалдырады. Жақында Мен осы керемет жерге қайта ораламын, менің жанымда үлкен үміт, тіпті толқулар бар.

Биыл ҚХР мен ҚР арасында дипломатиялық қатынастардың орнағанына 25 жыл толады. Ширек ғасыр ішінде қытай-қазақстан қарым-қатынастары уақыт сынынан және халықаралық жағдайлардың дауылынан өтті. Тату көршілік пен достықтан, содан кейін жан-жақты стратегиялық әріптестіктен бастап, ортақ мүдделер мен Біртұтас тағдыр қауымдастығын құруға дейін біздің екіжақты қарым-қатынастарымыз озыңқы қарқынмен дами бастады және тарих бойындағы ең жоғары деңгейге шықты.

- Қытай мен Қазақстан арасындағы саяси өзара сенім күннен-күнге нығайып келеді. Екі ел де бір-бірінің тәуелсіздігін, егемендігін, аумақтық тұтастығын және таңдалған даму жолын құрметтейді, негізгі мәселелерде өзара қолдау көрсетеді, халықаралық және өңірлік істерде тығыз үйлестіру мен өзара іс-қимылды жүзеге асырады.

- Елдеріміз арасындағы практикалық ынтымақтастық тынымсыз тереңдеп келеді. Қытай Қазақстанның басты сауда және инвестициялық серіктестерінің бірі болып табылады. Қытайдың Қазақстан экономикасына салған инвестицияларының жалпы көлемі 42,8 млрд АҚШ долларынан асты, ал несиелеу - жалпы алғанда 50 млрд доллардан асты. 2017 жылы қаңтар-сәуір айларында тауар айналымы 45,6% - ға өсті. Қазақстанның Қытайға экспорты артып келеді. Қарапайым қытай отбасыларының үстелінде қазақстандық ұн, өсімдік майы, үрме бұршақ, ет өнімдері мен бал беріледі. Тараптар өндірістік қуаттар саласындағы ынтымақтастықтың 51 жобасын айқындады, бұл Қазақстанды индустрияландыруға айтарлықтай ықпал етуге және елде жаңа жұмыс орындарын құруға бағытталған.Қытай - Қазақстан мұнай құбыры арқылы Қытайға 100 млн тонна мұнай жеткізілді, ал Қытай - Қазақстан газ құбыры арқылы жеткізу 183 млрд текше метрді құрайды. Атом энергетикасы, жел энергетикасы және фотоэлектричество сияқты энергияның жаңа көздері бойынша ынтымақтастық белсенді пысықталуда. Екі ел арасында аптасына 50-ден астам тұрақты рейстер ашылды. 2016 жылы Қазақстан арқылы транзитпен өтетін 1200 - ден астам Қытай-Еуропа жүк пойыздары жүріп өтті, темір жол тасымалы көлемі 8,2 млн тоннаға жетті, контейнерлік жүктер 3 еседен астам ұлғайды. Осы жылдың ақпан айында алғаш рет Қазақстаннан ова-ға Қытай арқылы бидай жеткізілді.

- Мәдени-гуманитарлық байланыстар жандана түсуде. 2016 жылы өзара сапарлар саны 500 мыңға жетті, 14 мың қазақстандық студент Қытайда оқып жатыр. Қазақстанда Конфуцийдің 5 институты және Конфуцийдің 7 сыныбы ашылды. Ал Қытай жоғары оқу орындарында Қазақстанның 4 орталығы жұмыс істейді. Қазақстандық әнші Димаш Қытайда кең танымалдылыққа ие болды. "Қытай тілдің ұшында", "дөңгелектегі отбасы" және басқа да тамаша қытайлық телесериалдарды қазақстандық отбасылардың милиондары тамашалады.

2013 жылы Қазақстанға алғашқы сапарым кезінде мен Жібек жолының экономикалық белдеуін салу бастамасын көтердім, бұдан "Бір белдеу және бір жол"аясындағы ынтымақтастық бастау алады. Өткен 4 жыл ішінде "Бір белдеу, бір жол" құрылысы бастамадан іс-әрекетке, идеядан практикаға көшті. Ол ашық және инклюзивті ынтымақтастыққа арналған тұғырнама, халықаралық қоғамдастықта кең қолдауға ие болып отырған жаһандық ауқымдағы қоғамдық өнімге айналды.

Қазіргі уақытта халықаралық жағдай күрделі және терең өзгерістерді бастан кешуде, терең өзгерістер жағдайында әлемдік экономика баяу және баяу қалпына келтірілуде, ал даму мәселесі бұрынғысынша өткір күйінде қалып отыр. Бұл тұрғыда "бір белдеу және бір жол" құрылысы бізге бұрын-соңды болмаған тарихи мүмкіндіктер әкелуі мүмкін. Бір ай бұрын Бейжіңде "Бір белдеу және бір жол"Халықаралық ынтымақтастық форумы сәтті өтті. Форумға қатысушылар халықаралық ынтымақтастықты нығайту, ұлттық даму стратегияларын ұштастыру, өз артықшылықтарымен өзара толықтыру және жалпы дамуды ілгерілету қажет екендігімен келісті.

Менің Қазақстанға биылғы сапарымның басты міндеті-Президент Н.Ә. Назарбаевпен бірге терең пікір алмасу жүргізу және жан-жақты стратегиялық әріптестікті одан әрі ілгерілету және Қытай мен Қазақстан арасындағы көпвекторлы ынтымақтастық серпінінің өсу бағыттарын белгілеу. Қытай мен Қазақстанның бірлескен даму және өркендеу жолы барған сайын кең және тегіс болады деп шын жүректен үміттенеміз.

- "Бір белдеу және бір жол" бірлескен құрылысы бойынша ынтымақтастықты ілгерілету, даму стратегияларының тоғысуын жеделдету, "Бір белдеу және бір жол"Халықаралық ынтымақтастық форумының қорытындыларын ортақ күш-жігермен іске асыру қажет. БӨП желісі бойынша және көлік және логистика салаларында кооперация әлеуетін ашу, жаңа континентаралық Еуразиялық көпірдің, "Қытай - Орталық Азия - Таяу Шығыс" экономикалық дәлізінің және "Батыс Қытай - Батыс Еуропа" халықаралық транзиттік дәлізінің құрылысын жеделдету, инфрақұрылымның кешенді өзара байланыстылығына және сауданы жеңілдетуге жәрдемдесу; инвестициялау мен қаржыландырудың неғұрлым икемді және тиімді модельдерін іздестіру, Қытай мен Қазақстанның бірлескен жобаларын қолдау үшін ұлттық валюталарда өзара есеп айырысуды кеңейту қажет.

- Өндірістік ынтымақтастықты екіжақты өзара іс-қимылдың өсуінің жаңа көзі ретінде дамыту, күтіліп отырған жедел жемістермен келісілген жобаларды іске асыруды жандандыру, индустрияландыру және инвестициялар саласындағы ынтымақтастық жөніндегі диалог тетігінің рөлін анықтауды жалғастыру, тиімді ақпарат алмасуды және саясатты үйлестіруді қолдау, бір-бірінің компаниялары үшін қолайлы іскерлік ахуал жасау қажет.

- Күш-жігерді жоғары технологиялық және инновациялық саладағы кооперацияға шоғырландыру, авиация және космонавтика, цифрлық экономика және жаңа энергия көздері сияқты озық салалардағы өзара іс-қимылды тереңдету, ауқымды деректердің, бұлтты есептеулер мен ақылды қалалардың құрылысын ілгерілету, АТ және электрондық сауда бағыттары бойынша ынтымақтастықты арттыру қажет. Инновациялық дамуға екпін қою, Қытай-Қазақстан ынтымақтастығын сапалы жаңа биіктерге шығару маңызды.

-Екі ел халықтарының рухани жақындасуына, адами байланыстар мен мәдени-гуманитарлық байланыстарды жандандыруға, мәдени орталықтарды өзара құру, бірлескен жоғары оқу орындарын құру, кинематографиялық және әдеби шығармалармен алмасу жолымен өзара түсіністік пен жақындықты нығайтуға бағытталған жобаларды әзірлеу керек. Қытай өз азаматтары "Ұлы Дала Елінің"қайталанбас сұлулығына тамсана алуы үшін Қазақстанға туристік ағынды ұлғайтуға ниетті.

- Қауіпсіздік жөніндегі ынтымақтастықты тереңдету, бөлінбейтін, кешенді, кооперативтік және тұрақты қауіпсіздік тұжырымдамасын іске асыру, зұлымдықтың үш күшімен, есірткі трафигімен және трансшекаралық ұйымдасқан қылмыспен күресу, киберқауіпсіздікті бірлесіп қамтамасыз ету қажет. "Бір белдеу және бір жол" құрылысының қауіпсіздігін қамтамасыз ету бойынша екі жақты тетік құру жөніндегі жұмысты жеделдету, мұнай-газ құбырлары мен ынтымақтастықтың ірі жобаларын қорғау, екі елдің азаматтары мен компанияларының заңды құқықтары мен мүдделерін, олардың өмірі мен мүлкінің қауіпсіздігін қорғау маңызды.

- Халықаралық істердегі өзара іс-қимылды жандандыра түсу, БҰҰ, ШЫҰ, АӨСШК және басқа да көпжақты форматтағы үйлестіруді жандандыру, өзекті халықаралық және өңірлік проблемалар бойынша уақтылы пікір алмасу қажет. Қытай БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 2017-2018 жылдарға тұрақты емес мүшесі ретінде халықаралық істерде Қазақстанның салмағын нығайтуды қолдайды.

Менің сапарым барысындағы тағы бір маңызды іс – шара-ШЫҰ саммитіне қатысу. Ағымдағы жыл ШЫҰ Хартиясына қол қойылғанына 15 жыл және ШЫҰ-ға мүше мемлекеттердің ұзақ мерзімді тату көршілік, достық және ынтымақтастық туралы Шартына қол қойылғанына 10 жыл толады. Ұзақ жылдар бойы осы негіз қалаушы құжаттарда бекітілген мақсаттар мен қағидаттарды бұлжытпай басшылыққа ала отырып, мүше мемлекеттер Шанхай рухын-өзара сенім, өзара пайда, тең құқылық, консультациялар, мәдениеттің алуан түрлілігіне құрмет көрсетуді және бірлескен дамуға ұмтылысты қорғап, дамытады, өзара сенімді дәйекті нығайтады, кезең – кезеңімен барлық салаларда практикалық ынтымақтастықты ілгерілетеді және сол арқылы өңірдің тұрақтылығы мен өркендеуі ісіне елеулі үлес қосты.

ШЫҰ-да қауіпсіздік саласындағы өзара іс-қимылға ерекше мән беріледі. Зұлымдықтың, есірткінің және трансшекаралық ұйымдасқан қылмыстың үш күшімен күрес бойынша ынтымақтастық тетігі құрылды, терроризмге қарсы бірлескен оқу-жаттығулар үнемі өткізіліп тұрады, ыстық нүктелерді реттеу үшін белсенді күш-жігер жұмсалуда, бұл өңірдегі қауіпсіздік пен тұрақтылықты тиімді қорғауға мүмкіндік берді.

ШЫҰ-да көпжақты сауда-экономикалық ынтымақтастық бағдарламасы, 2025 жылға дейінгі Даму стратегиясы сияқты құжаттарға қол қойылды және байыпты іске асырылуда, сауда, инвестициялар, көлік және коммуникация, энергетика, қаржы және ауыл шаруашылығы саласындағы ынтымақтастық тұрақты ілгерілеп келеді, мәдениет, білім беру, жастар, денсаулық сақтау, ғылым мен техника, қоршаған ортаны қорғау және спорт салаларындағы алмасулар үздіксіз тереңдетілуде. Мұның бәрі мүше мемлекеттердің әлеуметтік-экономикалық дамуына түрткі болады, олардың арасындағы достық пен ынтымақтастыққа ықпал етеді.